Planın Hazır. Peki Neden Hâlâ Başlayamıyorsun?
Kısa cevap: Bir şeyi yapmaya gerçekten niyet etmek, onu doğru anda başlatacağımızı garanti etmez. Araştırmalar niyet ile davranış arasında ölçülebilir bir boşluk olduğunu gösteriyor. Planın uygulanması için hedefin yanında bir başlangıç işareti, görünür ilk hareket ve kesintiden sonra dönülecek kayıt gerekir. Sorun çoğu zaman daha fazla istememek değil, niyetin davranışa çevrileceği köprünün kurulmamış olmasıdır.
Plan yapınca kısa süreliğine her şey mümkün görünür
Pazar akşamı haftayı kusursuzca yerleştirirsin. Pazartesi bir mesaj, beklenmedik bir iş veya düşük enerji gelir ve planın ilk taşı oynar. Ardından yalnızca program değil, kendine duyduğun güven de dağılır. Bu noktada “demek ki yeterince istemiyorum” demek kolaydır. Fakat niyet ile davranış aynı şey değildir. Plan, gelecekteki sakin ve hazırlıklı hâlin için yazılmış olabilir. Uygulama ise gerçek günün gürültüsü içinde gerçekleşir.
Araştırma ne söylüyor?
Davranış bilimindeki niyet ve davranış boşluğu, insanların samimi hedeflerinin neden her zaman eyleme dönüşmediğini inceler. Deneysel çalışmaların meta analizi, niyet değiştiğinde davranışın da değişebildiğini fakat davranıştaki etkinin daha küçük kaldığını gösteriyor. Bu sonuç “niyet önemsizdir” demiyor. Niyetin gerekli olabileceğini, ama tek başına yeterli olmadığını söylüyor.
Bilimsel dayanak: Sheeran P (2016), Webb TL (2006)
Hedef cümlesi başlangıç anını tarif etmeyebilir
“Bu hafta raporu yazacağım” yönü gösterir ama giriş kapısını göstermez. Hangi gün, hangi bağlamda, hangi dosyayla ve hangi ilk hareketle başlayacağın belirsiz kalır. Uygulama niyetleri bu boşluğu “Eğer X olursa, Y davranışını yapacağım” biçiminde daraltır. Örneğin: “Kahvemi masaya koyduğumda rapor dosyasını açıp üç ara başlık yazacağım.” Meta analizler bu tür planların hedefe ulaşmayı destekleyebildiğini gösteriyor. Etki garanti değildir, fakat başlangıç kararını doğru ana yaklaştırır.
Bilimsel dayanak: Gollwitzer PM (2006)
Kötü gün için yazılmayan plan kırılgandır
Planların çoğu kapasitenin yüksek, dikkatin temiz ve günün kesintisiz olduğu varsayımıyla kurulur. Bu yüzden ilk sapma başarısızlık gibi görünür. Oysa sürdürülebilir plan iki sürüm taşır: tam kapasite sürümü ve düşük enerji sürümü. Tam sürüm otuz dakika yazmaksa, düşük enerji sürümü dosyayı açıp bir sonraki cümleyi bırakmak olabilir. Küçük sürüm hedefin küçümsenmesi değil, sistemle bağlantının korunmasıdır.
Ordovia yöntemi: Niyeti dönüş izine çevir
Bir hedef seç ve onu üç satıra indir. Başlangıç işareti: Ne olduğunda başlayacaksın? İlk görünür hareket: Elinle ne yapacaksın? Dönüş izi: Yarıda kalırsa kendine hangi cümleyi bırakacaksın? “Salı 10.00, araştırma notunu aç, eksik kaynak başlığını yaz. Kesilirsem üçüncü paragraftaki örneğe döneceğim.” Bu kayıt, görev felci yaşadığında yeniden karar verme yükünü azaltır.
Bugün uygula: Tek bir niyetin köprüsünü kur
Bütün haftayı yeniden planlama. Bugün uygulanmasını istediğin tek niyeti seç. Başlangıç işaretini, ilk hareketi ve dönüş izini yaz. Ardından planını gerçekçi kapasite bütçesi ile sınamaya geç. Çünkü iyi bir köprü bile aynı saate beş farklı hedef yüklendiğinde taşıyamaz.
Sık sorulan sorular
Plan yapıp uygulayamamak iradesizlik mi?
Tek açıklama irade değildir. Belirsiz başlangıç, aşırı kapasite tahmini, kesintiler, yorgunluk ve niyet ile davranış arasındaki boşluk uygulamayı zorlaştırabilir.
Uygulama niyeti nedir?
Belirli bir işaret ile belirli bir davranışı eşleyen plandır. “Eğer X olursa Y yapacağım” biçimi, başlangıç kararını önceden vermeye yardımcı olur.
Planım bozulunca yeniden mi başlamalıyım?
Hayır. Önce planın tamamını değil, en küçük canlı bağlantısını geri getir. Bir dönüş izi bıraktıysan oradan devam et.
Ordovia bu sorunu tedavi eder mi?
Hayır. Ordovia tıbbi bir tedavi veya tanı aracı değildir. Niyetleri görünür Quest, başlangıç işareti ve geri dönüş kaydıyla dışarıda tutmaya yardımcı olan bir üretkenlik sistemidir.
Bilimsel kaynaklar
- Sheeran P, Webb TL (2016). The Intention-Behavior Gap. Social and Personality Psychology Compass, 10(9), 503-518. Niyetlerin neden her zaman davranışa dönüşmediğini ve bu boşluğu etkileyen süreçleri değerlendiren bilimsel derleme.
- Webb TL, Sheeran P (2006). Does Changing Behavioral Intentions Engender Behavior Change? A Meta-Analysis of the Experimental Evidence. Psychological Bulletin, 132(2), 249-268. Niyetteki değişimin davranıştaki değişimden genellikle daha büyük olduğunu gösteren deneysel kanıt meta analizi.
- Gollwitzer PM, Sheeran P (2006). Implementation Intentions and Goal Achievement: A Meta-Analysis of Effects and Processes. Advances in Experimental Social Psychology, 38, 69-119. Ne zaman, nerede ve nasıl davranılacağını belirleyen uygulama niyetlerinin hedefe ulaşmayla ilişkisini inceleyen meta analiz.
Kaynak göstermek, Ordovia yöntemlerinin klinik olarak doğrulandığı anlamına gelmez.